Context Navigation

Editing Nn:Help/Concepts/Object

Adjust edit area height: Edit side-by-side

```html
[[TranslatedPages(revision=117,outdated=Medlem; Medlemskap; Roller; Barn og Forelder ikkje forklara skikkeleg. Nokon grunn til å dela Merke i to delar ?)]]

= Objekt - Dei grunnleggjande byggjeklossane for OpenStreetMap-data og kart =

Ver venleg og ikkje hast gjennom lesinga av dette, du kan konsultera denne sida når som helst.

[[PageOutline(2-10,Innhaldsliste)]]

== Nodar, veger og relasjonar == #NodesWaysRelations

=== Merke (også ein OSM-dataprimitiv) === #Tags

Merke gir meining til objekta. Utan dei ville kva som helst anna objekt vera ubrukeleg og meiningslaus. Kvar av dei ''tre andre dataprimitivane'' **kan ha fleire merke**.

[=#presets Ofte vert merke brukte i kombinasjonar; **vanlegvis kan desse kombinasjonane finnast] i [wikitr:/Presets forhåndsinnstillingar]**. Men det kan henda at merkene du treng å bruka ikkje er i forhåndsinnstillingane, og du må kjenna dei først.

Eit enkelt døme er [osmwiki:Key:drinking_water drinking_water=yes] - det er tilgjengeleg globalt og kan brukast på kva som helst objekt som gjev vatn. Eit anna døme er [osmwiki:Key:leaf_cycle leaf_cycle]=* for tre, det vil ha mindre dekning globalt (sidan tre ikkje veks overalt).

Av og til vil du støyta på [osmwiki:Named_spots_instead_of_street_names merke som finst andre stader, men ikkje i ditt område]; det er ei god idé å sjekka wikien kva merket handlar om, bruk: [osmwiki:Essential_links_tagging Essensielle lenker for merking] som utgangspunkt.

[#Tags1 Vi vil dekka merke meir detaljert nedanfor], men først vil vi dekka alle andre dataprimitivar.

=== Nodar (også ein OSM-dataprimitiv) === #Nodes
[[JOSMImage(data/node,24,bottom,margin-right=15,link=)]] Ein **node** er eit individuelt punkt med ein definert posisjon. ''Med respektive merke'' kan han brukast til å indikera butikkar, benkar, enkelttre eller drikkevatnspunkt.

Berre nodar har [wikitr:/Help/Concepts/Coordinates Koordinatar] i OSM-datamodellen. Veger og relasjonar refererer berre til nodar.

==== Felles nodar ====

Nodar kan gjenbrukast mellom fleire veger. Fleire veger kan referera til ein enkelt node (felles node).

Ei praktisk tyding av dette vert vist på sida [wikitr:/Help/Action/Draw#Commonnodes Teikn Nodar]. Verktøyet [wikitr:/Help/Action/MergeNodes Slå saman nodar] kan brukast til å laga felles nodar.

=== Veger (også ein OSM-dataprimitiv) === #Ways
[[JOSMImage(data/way,24,middle,margin-right=15,margin-bottom=5,link=)]] Ein **veg** er ei sekvens av nodar ([https://en.wikipedia.org/wiki/Polygonal_chain ein "polygonal kjede" frå vanleg geometri]). OSM **veg** vert brukt til å representera lineære objekt, ''med respektive merke'' kan han brukast til å skildra: ei elvebredd, trekkje, kantstein i gatene (blant andre bruksområde).

==== Retning ====
Sidan nodar er ordna i OSM; har kvar veg i OSM ei retning. Dette gjev oss moglegheita til å leggja til merke (detaljar om objektet) som [osmwiki:Key:conveying conveying=*] - for å spesifisera retninga til rulletrappa og rørlege fortau eller [osmwiki:Key:incline incline=*] som kan brukast saman med veger og gangveger. Det finst [osmwiki:Category:Way_Direction_Dependent fleire døme] og vi kan ikkje dekka dei alle.

**Merk**: Gjengiving av retning i [wikitr:/Help/MapView Kartvisning] kan setjast i Innstillingar under [wikitr:/Help/Preferences/DrawingPreference OSM-data].

==== Segment ====#Segment
Er **eit fragment mellom to påfølgjande punkt på vegen** ([https://en.wikipedia.org/wiki/Line_segment "linjesegment" frå vanleg geometri]). Dette er ikkje ein del av OSM-datamodellen, men brukarar skil ofte fordi verktøy opererer på segmentnivå (heller enn på heile vegen); ver venleg og skil eit segment(er) frå ein komplett "veg".

**Merk**: Gjengiving av segment i [wikitr:/Help/MapView Kartvisning] kan setjast i Innstillingar under [wikitr:/Help/Preferences/DrawingPreference OSM-data].

==== Område ==== #Areas
[[JOSMImage(data/closedway,24,middle,margin-right=15,margin-bottom=5,link=)]] Viss ein **veg** er lukka, dvs. viss den siste noden er den same som den første noden, vert han også kalla eit **område**. Gammalt omgrep for dette er ''Lukka Veger'' (det er framleis til stades på wikien, brukt i programvare og av nokre kartleggjarar; andre brukar "geometri" når dei berre snakkar om forma på objekta, utan merke).

Nokre gonger er ikkje eit enkelt område nok til å representera eit objekt (til dømes ein innsjø med ei øy i han), då må du bruka ein [wikitr:/Help/Concepts/Object#typemultipolygon multipolygon]

=== Relasjonar (også ein OSM-dataprimitiv) === #Relations

==== I dei fleste tilfelle treng du dei ikkje ====
Viss eit objekt kan representerast med ein enkelt ''node'' eller ''veg'' og ''fleire merke støtta av programvare'', er det ikkje behov for relasjonar. Men det er nokre få tilfelle der det er teoretisk og praktisk umogeleg ''berre med nodar, veger og merke'' (t.d. svingrestriksjonar, vil verta dekt nedanfor).

Dette tyder at **du kan [#Tags1 hoppa over dette store "Relasjonar"-avsnittet], til du bestemmer deg for å leggja til eller redigera ein relasjon**.

==== Enkel forklaring ====#SimpleExplanation
[[JOSMImage(data/relation,24,middle,margin-right=15,margin-bottom=5,link=)]] Ein **relasjon**:
* er ei sekvens av andre objekt (nodar, veger og relasjonar)
* som andre objekt (node, veg) - kvar relasjon kan ha sine eigne "merke"
* kan brukast som medlemmar i andre relasjonar (nesta eller hierarkiske strukturar)
* merket type=* vert brukt til å definera ein av [osmwiki:Types_of_relation mange typar relasjonar]

I tillegg kan kvar objekt som deltek i ein **relasjon** tildelast ein **rolle**, til dømes "via" node og "from", "to" veger i type=restriction relasjon.

[wikitr:/Help/Relations Relasjonshjelp] dekkjer dei mest grunnleggjande verktøya for å laga relasjonar i JOSM ([wikitr:/Help/Dialog/RelationList Relasjonsvindauge], [wikitr:/Help/Dialog/SelectionList Utval], [wikitr:/Help/Dialog/RelationEditor Relasjonsredigerar]).

==== Mest populære typar ====

===== type=multipolygon =====#typemultipolygon

Eit vatnobjekt ({{{natural=water}}}), ein bygning ({{{building=*}}}) eller ein administrativ grense ({{{admin_level=*}}} merke) består vanlegvis av fleire romleg atskilde delar som høyrer til eitt objekt. Enno viktigare, kvar av desse delane kan ha unntak ([https://en.wikipedia.org/wiki/Enclave_and_exclave enklaver/eksklaver] eller rett og slett øyar eller myrer i vassbasseng).

* Delar vert oppretta ved å bruka "{{{outer}}}" rolla. ''Kvar multipolygon må ha minst ein ytre del''.
* Hol inne i delar - ved å bruka "{{{inner}}}" rolla. ''Kvar del kan ha frå 0 til N hol''.
* Veger som dannar ein ring der alle veger er kopla saman med felles nodar (JOSM vil åtvara deg om feil under validering)
* Sjeldan kan hol vera nesta. Viss nesting er meir kompleks enn ''ein enkelt ytre'' og ''ein enkelt indre ring'', kan rolleskipping halda fram: ytre-indre-ytre-indre-...
* Ytre og indre ringar bør ikkje ha felles nodar (men valideringsverktøyet vil åtvara deg om dette og andre feil)

Multipolygon-spesifikke verktøy:
* [wikitr:/Help/Action/CreateMultipolygon opprett ein multipolygon]
* [wikitr:/Help/Action/UpdateMultipolygon oppdater eksisterande multipolygon]

===== type=route =====

[osmwiki:Relation:route Rute-Relasjon] skildrar felles ruter for alle typar transportmodus og transporttenester som [osmwiki:Tag:route=road veger], [osmwiki:Tag:route=bicycle sykkel], [osmwiki:Tag:route=hiking tur], [osmwiki:Public_transport offentleg_transport] eller til og med elektriske [osmwiki:Tag:route=power kraftliner]

===== type=restriction =====

Kan brukast til å skildra svingrestriksjonar i følgje skilt og vegmerking. JOSM har eit programtillegg for å støtta denne typen relasjonar: [osmwiki:JOSM/Plugins/Turnrestrictions Turnrestrictions programtillegg],[osmwiki:Relation:restriction#Examples Døme]

== Merke ==#Tags1 
Meir presist, eit **merke** er eit namn/verdi-par tildelt eit objekt. Viss vi skriv `foo`=`bar` meiner vi ''Merket med nøkkel foo er tildelt verdien bar''. Her er nokre døme:
* `name`=`Hovudveg` tildelt ein veg. Dette merket indikerer at namnet på vegen er `Hovudveg`. 
* `natural`=`tre` tildelt ein node. Dette merket indikerer at noden representerer eit tre i den verkelege verda.
* `route`=`buss` tildelt ein relasjon. Dette merket indikerer at relasjonen representerer ei bussrute.

Merke kan kombinerast. Eit objekt kan bera så mange merke som naudsynt. Her er eit meir komplekst døme:

{{{
highway=residential
name=Hovudveg
name:en=Main road
name:de=Hauptstraße
maxspeed=30
hgv=no
oneway=yes
}}}

Tildelt ein veg, indikerer dette settet av **merke** at vegen representerer ein veg i eit bustadområde med namnet ''Hovudveg'' (det tyske namnet er ''Hauptstraße'', det engelske namnet, som i dette dømet er det same som namnet, er ''Main road''). Farten er avgrensa til 30km/t og tunge godsbilar (hgv) er ikkje tillate. Vidare er det ein einvegskøyrd veg.

I [[JOSMImage(dialogs/propertiesdialog)]] [wikitr:/Help/Dialog/TagsMembership Merke/Medlemskap-panelet] kan du tildela merke til eit objekt, fjerna merke frå eit objekt eller redigera tildelte merke.

== Tekniske eigenskapar ==

=== Objekt-id ===#ObjectId
OSM-tenaren tildeler kvar objekt eit unikt nummer, **objekt-ID** eller **OSM-ID**.

I JOSM har eit nytt objekt ikkje ein ID (ID-en er 0) før det vert lasta opp for første gong til OSM-tenaren.
* Under **''[[JOSMImage(preference)]] [wikitr:/Help/Action/Preferences Innstillingar]''** (eller **''`F12`''**) -> [[JOSMImage(preferences/display,24,link=,middle)]] **''[wikitr:/Help/Preferences/Display Visning]''** er det mogleg å aktivera eller deaktivera visninga av objekt-IDar i vindauga.
* Med **''Fil -> [[JOSMImage(downloadprimitive)]] [wikitr:/Help/Action/DownloadObject Last ned objekt ...]''** er det mogleg å lasta ned **objekt** etter IDar.

**Merk**: Visninga av objekt-IDar i [wikitr:/Help/Dialog/SelectionList Utvalslista] kan setjast i Innstillingar under **''[wikitr:/Help/Preferences/Display Visning]''**.

=== Objektversjonar og historikk ===#Objectversionsandhistory
Versjonsnummer (versjonar) vart introduserte for å forenkla wiki-stil redigering. Dessverre, for å spora endringar i veger/relasjonar må du bruka meir komplekse verktøy enn enkel samanlikning med versjonsnummer.

* Innhaldet i relasjonen kan endrast utan endring i versjon eller id av relasjonen (ein veg kan endrast, ein node kan endrast, ein underordna relasjon kan endrast).
* Innhaldet i vegen kan endrast utan endring i versjon eller id av vegen (ein underordna node kan flyttast fram og tilbake fleire gonger, men id-en til vegen kan forbli den same).

Men du kan alltid spora fullstendig historikk for ein node basert på historikk. 
Du kan også bruka tidsbestemte data (regionutdrag etter dato) for å inspisera korleis objekt har endrast (og referera til objekt-id og tidspunkt frå databasen).

**Merk**: Visninga av objektversjonar i [wikitr:/Help/Dialog/SelectionList Utvalslista] kan setjast i Innstillingar under [wikitr:/Help/Preferences/Display Visning].

==== Informasjon om siste versjon ====
* **''Vis -> [[JOSMImage(info)]] [wikitr:/Help/Action/InfoAboutElements Avansert info]''** (eller tastatursnarveg:**''`Ctrl+I`''**) opnar separate vindauge med informasjon om valde objekt i tekstformat.
* **''Vis -> [[JOSMImage(info)]] [wikitr:/Help/Action/InfoAboutElementsWeb Avansert info (nett)]''**  (eller tastatursnarveg:**''`Ctrl+Shift+I`''**) opnar **objektsidene** for valde objekt på [osmwww: OSM-nettsida] i nettlesaren din.

Alternativt kan du bla gjennom objekta direkte ved å skriva inn følgjande adresse i nettlesaren din:

{{{
https://www.openstreetmap.org/browse/[node/way/relation]/[ID]
}}}

==== Historikk for objektet ====#ObjectHistory
Kvar objekt har ein **versjon**. **Versjonen** aukar kvar gong objektet vert lasta opp til tenaren, og OSM-tenaren lagrar ikkje berre den siste versjonen av eit objekt, men heile **historikken**.

* **''Vis -> [[JOSMImage(dialogs/history)]] [wikitr:/Help/Action/ObjectHistory Historikk]''** (eller tastatursnarveg:**''`Ctrl+H`''**) opnar Historikklesaren. Historikklesaren vil visa deg **versjonane** til eit bestemt objekt.
* Alternativt, **''Vis -> [[JOSMImage(dialogs/history)]] [wikitr:/Help/Action/ObjectHistoryWeb Historikk (nett)]''** (eller tastatursnarveg:**''`Ctrl+Shift+H`''**) opnar ei side på [osmwww: OSM-nettsida] i nettlesaren din som også viser objektets historikk.

----
Tilbake til [wikitr:/Help Hovudhjelp]
```

Note: See WikiFormatting and TracWiki for help on editing wiki content.

Change information

Your email or username:

E-mail address and name can be saved in the Preferences

Comment about this change (optional):

Note: See TracWiki for help on using the wiki.